18 września 2018
Ogłoszenie
Strona główna - Ciąża i poród - Dieta w ciąży

Dieta w ciąży

W ciąży znacznie wzrasta zapotrzebowanie na składniki mineralne, białko wysokiej jakości, wapń, żelazo i płyny. Od pewnego momentu należy także zwiększyć kaloryczność posiłków, ponieważ w drugiej połowie ciąży intensywnie budowana jest tkanka tłuszczowa dziecka. Najważniejszym wyznacznikiem prawidłowo skonstruowanej diety w ciąży jest – zdrowo, świeżo i różnorodnie. Trzeba zrezygnować z produktów ciężkostrawnych, bardzo tłustych i szkodliwych, a postawić na dobrze zbilansowana dietę, w której nie zabraknie mięsa, nabiału, owoców, warzyw, a także kasz czy ciemnego pieczywa.

Zapotrzebowanie energetyczne w ciąży

Stwierdzenie, że kobieta ciężarna powinna jeść za dwóch jest mitem. Zapotrzebowanie na składniki energetyczne wzrasta dopiero w drugim i trzecim trymestrze o 300 kcal (czyli 15%) i wynosi średnio 2300–2800 kcal na dobę, w zależności od wykonywanej przez matkę pracy. Nie oznacza to jednak większych posiłków, ale zdrowsze – należy spożywać produkty, które są bogate w mikroelementy i witaminy. Dieta powinna uwzględniać przede wszystkim większą ilość białka wysokiej jakości biologicznej (1,3 g/kg masy ciała), wapnia (1,2 g/dobę) i żelaza (30 mg/dobę). Wartości te zostały ustalone przez Komitet Żywienia człowieka Polskiej Akademii Nauk. Posiłki powinny być niewielkie, częste i regularne, przy uwzględnieniu ewentualnych dolegliwości pokarmowych. Pamiętać należy o przyjmowaniu płynów i unikaniu produktów niskiej jakości i niedostatecznej świeżości.

Prawidłowa masa ciała w ciąży

Na przyrost masy ciała w ciąży składa się nie tylko masa dziecka i zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej. To także powieszona macica, piersi, masa łożyska i zwiększenie objętości płynów w organizmie. W pierwszym trymestrze wiele kobiet traci kilogramy ze względu na brak łaknienia, nudności i wymioty. W drugim trymestrze przybiera się na wadze około 7, a w trzecim około 5 kg. Wartości te kształtują się indywidualnie w zależności od masy przed ciążą i budowy ciała kobiety oraz jej kondycji fizycznej. W ciągu całej ciąży przyszła matka powinna przybrać na wadze około 11–16 kg, optymalną wartością jest 13 kg, czyli zwiększenie masy ciała o 20%, na co składa się:

  • masa płodu – 3,5 kg,
  • masa łożyska z błonami płodowymi – 0,7 kg,
  • objętość płynu owodniowego – 0,9 kg,
  • masa powiększonej macicy – 1 kg,
  • przyrost objętości krwi – 1,2 kg,
  • masa powiększonych piersi – 0,5 kg,
  • objętość zatrzymanych w organizmie płynów (obrzęki wokół kostek i nóg) – 1,5 g,
  • przyrost tkanki tłuszczowej – 3,5.

Te umowne 13 kg można bez kłopotu zrzucić po porodzie, ponieważ tkanka tłuszczowa bardzo dobrze reaguje na szybki powrót do aktywności fizycznej po ciąży oraz na karmienie piersią. Należy uważać i kontrolować masę ciała, by nie przybierać więcej niż wskazują normy, przytycie 20–25 kg jest już niebezpieczne dla matki i dziecka. Otyłość może stać się wskazaniem do cesarskiego cięcia. Gruba tkanka tłuszczowa na powłokach brzusznych zaniża wiarygodność badań USG i KTG. Dziecko może mieć cechy makrosomii (będzie za duże), a w pierwszych dobach objawy hipoglikemii, czyli za niskie wartości glukozy we krwi związane z zaburzoną gospodarką węglowodanową.

Prawidłowe przyjmowanie płynów

Podstawą diety w ciąży jest dobrze zbilansowana ilość przyjmowanych płynów. Jest to ważne ze względu na to, że zwiększa się u matki masa krwi i wody zatrzymanej w tkankach, a jajo płodowe, w którym dojrzewa dziecko, wypełnia się wodami płodowymi. Dlatego zaleca się, aby ciężarne kobiety wypijały trzy litry wody dziennie. W przeważającej części powinna być to woda mineralna, niegazowana, z niską zawartością sodu, ale dobrze jeść także zupy, pić mało słodkie kompoty oraz słabe herbatki ziołowe.

Dobry bilans gospodarki wodnej wpływa na prawidłową pracę nerek, układu krwionośnego i pokarmowego, sprzyja także powiększaniu się objętości krwi. Szczególnie dobrze zadbać o tę kwestię, kiedy matka cierpi na wymioty lub biegunki, np. w pierwszym trymestrze ciąży lub później w konsekwencji nadwrażliwości jelita grubego.

Natomiast nie zaleca się spożywania kawy, mocnej herbaty, coca-coli i koktajli energetycznych. Zawarta w nich kofeina i teina silnie pobudzają organizm matki i mogą prowadzić do zaburzeń rytmu serca dziecka.

Witaminy i mikroelementy w diecie ciężarnej

Poza stałym przyjmowaniem w okresie ciąży żelaza i kwasu foliowego, należy wzbogacić dietę w witaminy B1 i PP, które zawarte są w produktów zbożowych – gruboziarnistych kaszach, ciemnym pieczywie, płatkach owsianych, ryżu, makaronach. Znajdujący się w nich błonnik pomaga w walce z zaparciami i reguluje pracę jelit.

Zaleca się także spożywać dużo białka zawartego w rybach oraz chudym nabiale – mleku i przetworach mlecznych (jogurty, kefiry, sery), przy czym nie należy pić mleka na siłę, jeśli się go nie lubi. Artykuły te zawierają także dużo wapnia, witamin B2 i B12, a zapotrzebowanie na te związki wzrasta w ciąży dwukrotnie. Ryby i nabiał to także źródło żelaza, które jest lepiej przyswajalne przez organizm człowieka niż żelazo pochodzenia roślinnego.

Organizm matki potrzebuje także większych ilości witaminy C, najlepiej pochodzącej ze świeżych warzyw i owoców. Produkty te zawierają także beta-karoten, kwas foliowy oraz błonnik. Wciąż należy dbać o prawidłowy bilans NNKT – niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, które wpływają na prawidłowy rozwój płodu, a szczególnie układu nerwowego.

Dieta kobiety ciężarnej powinna być urozmaicona i treściwa. Zamiast białego pieczywa lepiej jeść ciemne (około sześciu kromek dziennie). Ciężarna powinna jeść dużo marchewki i pomidorów – zawierają dużo wody oraz związków mineralnych, ponadto zaleca się dziennie zjeść cztery duże owoce lub odpowiednio więcej małych.

Rzeczy, których się nie zaleca jeść

Nie zaleca się spożywania w nadmiarze tłuszczów zwierzęcych, oczywiście nie sposób zupełnie wyeliminować je z diety, ale dobrze by było mocno je ograniczyć.

Przyszła matka powinna też zrezygnować z potraw smażonych na głębokim tłuszczu, posiłków typu fast food, ciast z kremem i chipsów. Tłuszcze zawarte w tych potrawach dostarczają do organizmu jedynie puste kalorie, które są szybko odkładane w formie tkanki tłuszczowej. Związki te ponadto mogą działać drażniąco na układ pokarmowy, powodować zgagę lub odbijania, a przez to pogarszać samopoczucie matki.

Kremy w ciastach z cukierni zawsze są mocno słodzone, poza tym zwieszają ryzyko zatruć pokarmowych. A nie należy przesadzać z ilością spożywanego cukru, ponieważ w ciąży jest się bardziej narażonym na próchnicę i cukrzycę – pogarsza się kondycja szkliwa i rośnie oporność tkanek na działanie insuliny z powodu hormonów ciążowych.

Podobnie jest z solą, która zatrzymuje wodę w organizmie. W ciąży zawsze zwiększa się ryzyko powstawania obrzęków, zwłaszcza wokół kostek oraz nadciśnienia, za duża ilość soli dodatkowo może ten stan pogłębić. Używana do przyrządzania posiłków sól powinna być jodowana, aby zapobiegać wadom tarczycy u płodu.

Ze względu na ryzyko zatrucia pokarmowego, które mogłoby prowadzić do odwodnienia organizmu matki, należy także unikać stołowania się w miejscach o niepewnym stopniu zachowania higieny, przydrożnych barach, budkach z zapiekankami.

Rzeczy, których nie wolno jeść

Bezwzględnie nie wolno w ciąży spożywać alkoholu i palić papierosów. Nie ustalono bezpiecznej granicy, przy której trunki procentowe nie mają negatywnego wpływu na rozwój dziecka. Stąd zakłada się, że każda ilość alkoholu w czasie ciąży jest szkodliwa. Zważywszy, że przyczynia się do poronień, niskiej masy urodzeniowej. Nadmierne picie alkoholu w ciąży prowadzi do powstania płodowego zespołu alkoholowego (FAS), czyli zespołu wad wrodzonych, skojarzonego z obniżeniem sprawności intelektualnej. Natomiast palenie tytoniu prowadzi do niedotlenienia płodu. Matki palące rodzą dzieci lżejsze o średnio 200 g od dzieci matek niepalących – niska masa urodzeniowa wpływa na jakość procesów adaptacyjnych w czasie okresu noworodkowego.

Nie wolno także przyjmować żadnych leków bez konsultacji z lekarzem, ponieważ każdy farmaceutyk może mieć działanie teratogenne, czyli prowadzić do powstawania nierzadko poważnych wad rozwojowych.

Wspomnieć należy także, że nie wolno przyjmować żadnych narkotyków, włączywszy marihuanę. Wszystkie używki mogą prowadzić do poronień i obniżać płodność, tak u kobiet, jak i u mężczyzn.

Jeśli matka spodziewająca się dziecka, przestrzega tych zaleceń, może być spokojna o jego zdrowie. Warto obok prawidłowej diety zadbać jeszcze o wypoczynek i unikanie sytuacji stresowych, które podnoszą ilość agresywnie działających na układ krwionośny hormonów – kortykosteroidów. Jednak nawet przy najlepiej zbilansowanej diecie prawie każda kobieta w ciąży skarży się na dolegliwości – nudności, wzdęcia czy zaparcia. Można sobie z nimi radzić, stosując pewne triki, o których powiemy w następnym artykule – Typowe dolegliwości ciążowe.

O Natalia Dudkowiak

Natalia Dudkowiak jest z wykształcenia położną, polonistką oraz biologiem. Dyplom położnej zdobyła na wrocławskiej Akademii Medycznej w 2006 roku.

W zawodzie pracowała na oddziale położniczym, neonatologicznym, patologii ciąży oraz na sali porodowej w Szpitalu Klinicznym we Wrocławiu.

Obecnie pracuje jako dziennikarz internetowy i redaktor.

Prywatnie miłośniczka rowerowych wycieczek i wędrówek po górach. Najlepiej wypoczywa w towarzystwie swoich charakternych kotów i niezastąpionych przyjaciół.

Sprawdź także

Ciąża - ruchy dziecka

Ruchy dziecka w ciąży

18. tydzień ciąży to moment, na który z niecierpliwością czeka wiele kobiet. To właśnie mniej …

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *